reklam
reklam
Lens Medya Haber ZONGULDAK Kıvırcık tanımına genetik bakış!

Kıvırcık tanımına genetik bakış!

Baştan söyleyeyim; bu yazı, Zonguldaklılara kıvırcık denilmesine bir itiraz olarak değil, bölge halkının saçlarının kıvırcık ve dalgalı olmasının genetik bilgiler ışığında yorumlanması amacıyla kaleme alınmıştır. Yapacağım karşılaştırma, Zonguldak halkı üzerinde gerçekleştirilmiş akademik bir genetik araştırmaya dayanmamaktadır. Ancak açıklamalarım, insan saçının genetik yapısı ve evrimi üzerine yapılmış bilimsel araştırmalardan hareket etmektedir.

Okunma Süresi: 6 dk


  Genetik açıdan kıvırcık saç, sonradan ortaya çıkmış basit bir mutasyon olarak değerlendirilemez. İnsan saçının düz, dalgalı ve sıkı kıvırcık biçimlerinin evrimsel geçmişi oldukça eskidir. Ancak bu saç tiplerinin hangi tarihlerde ve hangi topluluklarda ortaya çıktığı henüz kesin olarak açıklanamamıştır. Afrika kökenli insan topluluklarında sıkı kıvırcık saç örneklerine yaygın biçimde rastlanır. Bunun olası nedenlerinden biri, yüksek güneş ışınımına karşı kafa derisinin korunmasıdır. Bilimsel deneyler, sıkı kıvırcık saçın baş üzerinde oluşturduğu hacimli yapının güneşten gelen ısı yükünü azaltabildiğini göstermiştir. Bununla birlikte Afrika toplumlarının tamamını tek bir saç tipiyle tanımlamak doğru değildir.
  Saç telinin yapısını oluşturan keratin proteinleri ve bunların düzenlenişi de bu süreçte rol oynar. Ancak kıvırcık saçın oluşumunu yalnızca keratin proteinleri arasındaki disülfit bağlarıyla açıklamak yeterli değildir. Bu, genetik ve biyolojik süreçlerin birlikte değerlendirilmesini gerektiren karmaşık bir özelliktir. Saç şekliyle ilişkili önemli genlerden biri, 1. kromozom üzerinde bulunan TCHH (Trikohiyalin) genidir. Bu gen, saç folikülünün iç kılıfındaki hücresel yapıların oluşumunda rol oynar. Özellikle Avrupa kökenli topluluklarda bu gendeki bazı genetik varyasyonların saçın düz veya kıvırcık olma özelliğiyle ilişkili olduğu gösterilmiştir.
  Bilimsel araştırmalar, saç şeklinin tek bir gen tarafından belirlenmediğini ortaya koymaktadır. TCHH dışında EDAR, WNT10A, FRAS1 ve başka gen bölgeleri de saçın biçimi üzerinde etkili olabilir. Afrika'daki sıkı kıvırcık saç ile Karadeniz coğrafyasında görülen dalgalı ve kıvırcık saçların aynı genetik kökenden geldiğini söylemek mümkün değildir. İnsan toplulukları farklı coğrafyalara yayıldıkça genetik özellikleri de zaman içerisinde çeşitlenmiştir. Bu süreçte saç şekli gibi fiziksel özellikler üzerinde farklı genetik varyasyonlar etkili olmuştur.
  Örneğin Doğu Asya toplumlarında düz ve kalın telli saçla ilişkilendirilen EDAR genindeki V370A varyasyonu bilimsel olarak tanımlanmıştır. Bu varyasyonun Avrupa ve Afrika toplumlarında çok düşük sıklıkta görülmesi, saç şeklinin farklı coğrafyalarda farklı genetik mekanizmalarla gelişebildiğini göstermektedir. Batı Avrasya'da ise TCHH gibi gen bölgelerindeki varyasyonların saçın biçimlenmesinde etkili olduğu bilinmektedir. Dolayısıyla dünya üzerindeki kıvırcık saçları tek bir genetik kökene bağlamak doğru değildir.
  Karadeniz bölgesindeki insanların kıvırcık veya gür dalgalı saç yapısının arkasında bölgenin uzun demografik geçmişinin bulunması mümkündür .Binlerce yıl boyunca Anadolu, Kafkasya ve Karadeniz havzası farklı insan topluluklarının yaşadığı ve birbirleriyle etkileşim kurduğu bir coğrafya olmuştur. Bereketli Hilal, Anadolu, Kafkasya ve Akdeniz havzasından kuzeye doğru gerçekleşen tarihsel hareketlilik, bölgedeki insan topluluklarının genetik çeşitliliğine katkıda bulunmuş olabilir. Orta Asya'dan gelen Türk topluluklarının da Anadolu ve Karadeniz'in demografik yapısına katkısı vardır. Ancak bu toplulukları yalnızca düz saçlı, yerli toplulukları ise kıvırcık saçlı olarak sınıflandırmak bilimsel açıdan doğru değildir.
  Nitekim EDAR varyasyonu özellikle Doğu Asya topluluklarıyla ilişkilidir. Bu genin bütün Türk topluluklarında aynı sıklıkta bulunduğunu veya Türklerin tamamının düz saçlı olduğunu söyleyemeyiz.
  Saçın şekli, anne ve babadan aktarılan çok sayıda genetik varyasyonun ortak etkisiyle belirlenir. Bu nedenle aynı anne ve babadan doğan kardeşlerin saç yapıları birbirinden farklı olabilir. Bir kardeş daha düz saçla ilişkili genetik varyasyonları ağırlıklı olarak miras alabilirken, diğer kardeş daha kıvırcık saçla ilişkili varyasyonları taşıyabilir. Bir başka kardeşin saçları ise bu özelliklerin farklı birleşimi sonucunda dalgalı olabilir. Dolayısıyla saç şekli, tek bir gen çiftinin belirlediği basit bir kalıtım özelliği değildir. Poligenik, yani çok sayıda genin birlikte etkilediği bir özelliktir.
  Karadeniz'de Zonguldak'ın yerli halkına kıvırcık deniliyor.
  Eğer bu lakap yalnızca saç yapısından kaynaklanıyorsa Zonguldak ve Batı Karadeniz'in yerli halkında görülen belirgin dalgalı ve kıvırcık saç yapısının, bölgenin tarih boyunca yaşadığı nüfus hareketleriyle ilişkili olması mümkündür. Zonguldak ve çevresi tarih boyunca farklı toplulukların yerleşimine sahne olmuştur. Özellikle Kafkasya'dan gelen Çerkes, Abhaz ve Gürcü topluluklarının bölgenin demografik yapısına katkısı bilinmektedir. Bunun yanında Anadolu'nun yerli toplulukları ve farklı dönemlerde bölgeye gelen Türk boyları da bu nüfus yapısının oluşumunda rol oynamıştır.
Ancak bu toplulukların her birinin saç özelliklerini belirli genlerle eşleştirmek ve bugünkü Zonguldak halkının saç yapısını doğrudan bu göçlere bağlamak için bölgeye özgü genetik araştırmalara ihtiyaç vardır.
  Zonguldak'ın sarp dağları ve derin vadileri, özellikle Devrek ve Gökçebey çevresindeki yerleşimlerin tarihsel gelişiminde etkili olmuştur. Bazı köylerin uzun dönemler boyunca görece sınırlı dış etkileşim içinde kalmış olması mümkündür. Bununla birlikte bu coğrafi özelliklerin kıvırcık saç genlerinin korunmasını sağladığı henüz kanıtlanmış değildir.
Bir başka etken ise iklimdir. Karadeniz'in yüksek nem oranı, saç telinin su alarak şişmesine ve biçiminin değişmesine neden olabilir. Saçın yapısında bulunan hidrojen bağları nemden etkilenir. Bu nedenle genetik olarak dalgalı veya kıvırcık olan saçlar nemli havalarda daha kabarık ve belirgin görünebilir.Ancak burada genetik yapı ile çevresel etkiyi birbirinden ayırmak gerekir. Nem, saçın genetik yapısını değiştirmez; mevcut saç biçiminin görünümünü etkiler.
 Zonguldak'ın yerli halkında görülen kıvırcık ve gür dalgalı saç yapısı, insan saçının çok genli kalıtım sistemi ve bölgenin tarihsel demografik çeşitliliği çerçevesinde araştırılmaya değer bir konudur.
  Filyos Vadisi'nden Devrek'e, Gökçebey'den Karadeniz kıyılarına uzanan bu coğrafyada yaşayan toplulukların tarih boyunca farklı kökenlerden gelen insanlarla etkileşim kurduğu bilinmektedir. Bu tarihsel hareketlilik, bölgenin genetik çeşitliliğine katkıda bulunmuş olabilir. Ancak bugünkü saç özelliklerinin hangi topluluklardan ve hangi genetik varyasyonlardan kaynaklandığını belirlemek için Zonguldak halkı üzerinde yapılacak kapsamlı araştırmalara ihtiyaç vardır.
  Belki de Zonguldaklılara söylenen Kıvırcık lakabının arkasında, yalnızca bir fiziksel özellik değil, bölgenin binlerce yıllık insan hareketliliğinin de izleri vardır. Zonguldaklılara neden Kıvırcık denildiği sorusu, ilk bakışta yalnızca fiziksel bir özelliği tanımlayan yerel bir lakap gibi görünebilir. Ancak bu tanımın arkasında bölgenin tarihsel nüfus hareketleriyle ilişkili bir araştırma konusu bulunabilir.
  Mariandynlerden  Paflagonlara, Anadolu'nun eski topluluklarından Kafkas göçmenlerine ve Türk boylarına kadar farklı dönemlerde bu coğrafyada yaşayan insanların demografik mirası, Batı Karadeniz'in bugünkü nüfus yapısının oluşumunda rol oynamıştır.
 Elbette bu tarihsel toplulukların bugünkü Zonguldak halkının kıvırcık saç yapısına doğrudan katkıda bulunduğunu henüz bilmiyoruz. Bunun cevabı ancak genetik ve antropolojik araştırmalarla ortaya konulabilir.
  Belki de Zonguldak'ın Kıvırcıkları, yalnızca bir lakabın değil, binlerce yıllık insan hareketliliğinin ve kültürel etkileşimin araştırılmaya değer bir izidir.
Hayati Yılmaz ile
Zonguldak Tarih

Yorumlar
* Bu içerik ile ilgili yorum yok, ilk yorumu siz yazın, tartışalım *